ლაკბე

ჯერ მკითხველი უნდა იყო და მერე დაიწყო წერა
(ინტერვიუ არჩილ ქიქოძესთან)

- არჩილ, როგორ არის – შენი სპეციალობა გამოგადგა წერაში თუ პირიქით, ხელი შეგიშალა?

- ჩემი სპეციალობა არის კინოდრამატურგია, რომელიც წერის პროცესთან პირდაპირ არის დაკავშირებული; თუმცა ვერ ვიტყვი, რომ სპეციალობა რამეში დამეხმარა იმ უბრალო მიზეზის გამო, რომ არასოდეს მიმუშავია სპეციალობით. უბრალოდ, მე მაქვს კინოდრამატურგის დიპლომი და ესეც რომ მაქვს, მხოლოდ ბატონი ერლომ ახვლედიანის დამსახურებაა. მან დამსვა თავის ჯგუფში მესამე კურსზე, როდესაც კინოსაოპერატორო ფაკულტეტიდან გამრიცხეს. ამ დროს მე უკვე ვწერდი და პირველი წიგნიც მქონდა გამოშვებული. საერთოდ, ძალიან გამიგრძელდა სტუდენტობა იმიტომ, რომ მანამდე კიდევ სამი წელი უნივერსტეტში აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე ვისწავლე. სულ, მგონი, ათი თუ თერთმეტი წელი გამომივიდა, ოღონდ ამ წლების მანძილზე თავში დიდად არაფერი შემსვლია, ან მე არ შემიშვია. ჯერ ვსწავლობდი მეცნიერებას, რომელიც არ მაინტერესებდა, მერე ხელობას, რომელიც თითქოს მომწონდა, მაგრამ არავითარი საოპერატორო განათლების მიღების შანსი მაშინ უბრალოდ არ იყო. ბოლო წლებში, როგორც ვთქვი, ბატონ ერლომთან მოვხვდი _ ადამიანთან, რომლისგანაც მართლა შეიძლებოდა ბევრი რამის სწავლა, მაგრამ ამ დროს უკვე ვმუშაობდი, მერე ოჯახიც შევქმენი და ინსტიტუტში საერთოდ აღარ მივლია.
ახლა რომ იყოს საშუალება და ასაკი რომ მიწყობდეს ხელს, სპეციალობად ალბათ სულ სხვა რამეს ავირჩევდი _ ან ზოოლოგი გავხდებოდი ან ვეტერინარი, მაგრამ ვშიშობ, რომ უკვე ძალიან გვიანია.

- რა გვეტყვი შენს პირველ მოთხრობაზე? სად დაიბეჭდა, როგორ მიიღეს? ახლა როგორ უყურებ?

- პირველი მოთხრობა 1993 წელს დავწერე ერთ საღამოს და, სხვათაშორის, იმ საღამოს დავიწყე სიგარეტის წევაც. ბევრი ემოცია დაგროვდა და მეც დავწერე. იმ მოთხრობას ერქვა “ტყეში” და დღემდე ძალიან ძვირფასია ჩემთვის. მერე მეგობარს ვაჩუქე დაბადების დღეზე. და პირველი მკითხველებიც ჩემი ოჯახის წევრები და მეგობრები იყვნენ. მგონი, მოეწონათ. დაბეჭდვით კი პირველად ჩემი მოთხრობების პირველ კრებულში დაიბეჭდა. ამ კრებულს “ბიჭები” ერქვა და სადღაც არალეგალურ სტამბაში დავბეჭდე მგონი ხუთასი ცალი. ერთი ეგზემპლარი ეხლაც შენახული მაქვს, – ჩემი შვილები რომ წამოიზრდებიან წაიკითხონ, ნახონ _ რეებს ფიქრობდა მათი მამა ოცდაერთი-ოცდაორი წლის ასაკში.

- შენ უკვე სამი წიგნის ავტორი ხარ და იქნებ, გვიამბო მათზე…

- არც ვიცი, რა უნდა გიამბოთ. მე მგონი, წაკითხვა სჯობს. ერდადერთი იმის თქმა შემიძლია, რომ ვცდილობდი სიმართლე მეწერა (არ ვგულისხმობ სინამდვილეში მომხდარი ამბების აღწერას). კიდევ ვიტყვი, რომ მოთხრობების დიდ ნაწილში მოქმედება თბილისს გარეთ _ საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში ხდება _ ძირითადად იმ ადგილებში, რომელიც ჩემთვის ძვირფასია და მრავალი ადამიანიც, რომელთაც ეს ამბები ეხებათ, ჩემთვის ძალიან ძვირფასნი არიან. დანარჩენზე მკითხველმა უნდა იმსჯელოს.

- შენი მოთხრობა “ირემი და ლიმონათი” რუსულ ენაზეც ითარგმნა და ჟურნალ “დრუჟბა ნაროდოვის” 2004 წლის მესამე ნომერში დაიბეჭდა. კმაყოფილი ხარ თუ არა ამ თარგმანით და როგორ ფიქობ, უნდა გაგრძელდეს თუ არა ეს პროცესი – ქარტული ლიტერატურის გატანა უცხოეთში?

- პროცესი, რა თქმა უნდა, უნდა გაგრძელდეს, თუკი ამის საშუალება იქნება. იმას რა სჯობია, როდესაც შენი მოთხრობა თუ რომანი ითარგმნება ისეთ ენაზე, რომელზეც ათეულობით და ასეულობით მილიონი ადამიანი მეტყველებს და კითხულობს. ეს სულ სხვა მაშტაბებია _ მგონი, ყველასთვის სასურველი მაშტაბები.
ჩემი მოთხრობის თარგმანს რაც შეეხება, ისეთი კარგი თარგმანი იყო, რომ, მგონი, ორიგინალსაც სჯობდა. მთარგმნელი იყო ს. ჯაყელი (სამწუხაროდ, სრული სახელი არ ეწერა ჟურნალში). საერთოდ, რუსულ ენაზე (არ მინდა რუსული “ბაზარი” ვიხმარო) თარგმნა, ალბათ, უფრო პერსპექტიულია. მგონია, რომ რუსულად უფრო მეტი კარგი მთარგმნელი არის და ალბათ ინტერესიც მეტი უნდა იყოს. თუმცა, ვინ იცის? ჩვენ ხომ როგორ ვართ _ რუსული დაგვავიწყდა და ინგლისური ჯერ ვერ ვისწავლეთ (ყველას არ ვგულისხმობ). მე? მაგალითად, ალბათ, უკვე ვეღარასოდეს ვისწავლი ისეთ ინგლისურს, რომ მხატვრული ლიტერატურა ვიკითხო და თან ამით სიამოვნებაც მივიღო. ისევ რუსულ გამოცემებს ვარ დადარაჯებული.

- რას იტყვი ჩვენი ლიტარატურის დღევანდელ მდგომარეობაზე?

- ასეთ კითხვებზე ძალიან მიჭირს პასუხის გაცემა. არ მიმაჩნია თავი საკმარისად კომპეტენტურად და იმიტომ. რა ახალი ქართული წიგნებიც გამოდის, იმის მესამედიც არ მექნება წაკითხული. ერთ რაღაცას კი ვიტყვი, რომ როდესაც შენს ქალაქში და ქვეყანაში ცხოვრობს და წერს ოთარ ჭილაძე, ლიტერატურა, ალბათ, კარგ მდგომარეობაშია.

- ვინ არიან ის მწერლები და რატომ, ვისგანაც სწავლობდი პროზის ხელოვნებას?

- ასეთი ძალიან ბევრია. ამ ბოლო ხანებში ბავშვებს რამდენჯერმე გადავუკითხე ”მაუგლი” და ყოველ წაკითხვაზე ახალი სიღრმეები და სიბრძნეები დავინახე ამ წიგნში. ძალიან დიდი ადამიანის დაწერილია და, ალბათ, რამხელა სიამოვნებას იღებდა ესეთ რამეს რომ წერდა.
ახლა, პროზის ხელოვნებას, ვისგან ვსწავლობდი _ ეს ცოტა რთული კითხვაა. ალბათ, ყველაფერი მართლა მაგარი ილექება შენში და სადღაც მაინც გარგია. ალბათ, ჯერ მკითხველი უნდა იყო და მერე დაიწყო წერა, თუნდაც იმიტომ, რომ საკუთარი ნაწერი შეაფასო საღად და ზედმეტი ამბიცია არ გაგიჩნდეს.
საყვარელ და ძალიან დიდ მწერლებზე ვიტყვი, რომ ჩემთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი, ალბათ, მაინც ფოლკნერის წაკითხვა იყო. ძალიან მიყვარს.
კიდევ მარიო ვარგას ლიოსა მიყვარს ძალიან და მისი ყველა რუსულად თარგმინილი რომანი მაქვს _ ზოგი ორ-ორ ეგზემპლიარადაც. ეს ის კაცია, ვინაც ჩემთვის პერუ საოცნებო ქვეყანად გახადა და ვისი ხათრითაც ყველაფერი წავიკითხე ამ ქვეყანაზე. მერე ძალიან თანამედროვეა ჩემთვის _ თან იქაური ამბები ძალიან ჰგავს ჩვენს ამბებს და ეს კაციც ძალიან მართალ ამბებს ყვება. სხვათაშორის, თბილისში ჯცდაექვსი წელია ცხოვრობს ერთი პერულელი ძალიან სიმპატიური კაცი, რომელიც ესპანურს ასწავლის უცხო ენების ინსტიტუტში. მე და ის კაცი შევხვდით ერთმანეთს ხინკალზე _ სპეციალურად შეგვახვედრეს და ეს ძალიან მაგარი შეხვედრა იყო. ის იმ ადგილებში იყო ნამყოფი, სადაც ლიოსას რომანები ხდება, მე კიდევ ზეპირად ვიცოდი იმ პერსონაჟების მარშრუტები და ერთი სიტყვით, მაგარი დრო გავატარეთ.
ამათ გარდა, თუკი არის მწერალი ვის მოთხრობებსაც, ჩემს მოთხრობებს ვამსგავსებ რაღაცით _ ეს არის შუკშინი. ისიც ძალიან მიყვარს.
და საერთოდ, ძალიან ბევრია ეს მასწავლებლები _ ოღონდ ეს სიტყვა არ მომწონს. აი, დოჩანაშვილს აქვს ”დიადი ვერასოდეს” და ეს უფრო სწორი სიტყვა მგონია. ოღონდ ის, რომ შენ ვერასოდეს იქნები მათნაირი, არავითარ შემთხვევაში არ გრთგუნავს, იმდენად დიადები არიან ეს ადამიანები.

- როგორ ფიქრობ, რა მოიტანა შენმა თაობამ ლიტერატურაში და რომელ ნაწარმოებებს უფრო კითხულობ მათგან? და რატომ?

- პირველ რიგში, მოიტანა საკუთარი პრობლემები. ჩემი თაობა მართლა შუაშია გაჩხერილი. მე, მაგალითად, სკოლა 1989 წელს დავამთავრე. და მას მერე კარგი _ მართლა, კარგი არაფერი მინახავს. მაინც ვყოფილვარ ბედნიერი _ იმიტომ, რომ ახალგაზრდა ვიყავი და ახალგაზრდობას აქვს ეს უნარი, რომ ადვილად გადაიტანოს რაღაც-რაღაცეები, ძალიან ცუდი ამბებიც კი. მაგრამ ეს ცუდი ამბები არ მთავრდება და, მგონი, კიდევ დიდი ხანი არ დამთავრდება. ჩემი თაობის ბევრი ადამიანი, თავისთავად, ისინიც ვინც წერს, ამას საკუთარ თავში ატარებს. ეს ყველაფერი აისახება ალბათ ნაწერებშიც…
თუ უფრო გლობალურად, რაღაც ფასეულობის მხრივ მეკითხებით, ვიტყვი, რომ ამაზე საუბარი ჯერ, ალბათ, ადრეა. ჯერ უნდა გავიდეს ცოტა დრო და მერე გამოჩნდება? რა მოიტანა ამ თაობამ. გაიფილტრება ბევრი რამ და ალბათ გამოჩნდება რაღაც.
ახლა იმის შესახებ, თუ რას ვკითხულობ.
პოეტი გაგა ნახუცრიშვილი და პროზაიკოსი რეზო თაბუკაშვილი ჩემი მეგობრები არიან და ერთმანეთის ახალ რაღაცეებს ვკითხულობთ აუცილებლად. ეს უკვე რიტუალივით არის.
კიდევ აუცილებლად ვკითხულობ აკა მორჩილაძის ახალ-ახალ რაღაცეებს. აი, ვინ გააკეთა უდიდესი საქმე და ამას ბევრი ვერც ხვდება. პირველად, რომ ”მოგზაურობა ყარაბახში” წავიკითხე, აღმოვაჩინე, რომ შეიძლება ესე ლაღად წერა _ იმ სიტყვებით, რომლითაც ვლაპარაკობთ. არა, საერთოდ რომ შეიძლებოდა, ვიცოდი, მაგრამ ქართულად თუ შეიძლებოდა იგივე, მაშინ არ ვიცოდი.
მერე წავიკითხე ”გადაფრენა მადათოვზე” და აღმოვაჩინე, რომ ეს ჩვენი კლასიკოსი მწერლები, რომელზედაც სულ აღმატებით ხარისხში ლაპარაკობდა ყველა და საკლასო ოთახის კედლებიდან რომ უსიცოცხლოდ დაგვცქეროდნენ, ამ კაცს გაუცოცხლებია და მათთვის ხელმეორედ შეუსხამს ხორცი. ეს არ არის პატარა საქმე. ჩემთვის ამ ადამიანის არსებობა ძალიან ბევრს ნიშნავს.
ისე კი ყველაფერს ვკითხულობ ახალს, რაც ჩამივარდება. რა თქმა უნდა, ზოგიერთი ჩემი თაობის მწერლის წიგნში ფულის მიცემა მენანება, მაგრამ თუ მათხოვა ვინმემ, წავიკითხავ. ამას სულ არ ვამბობ ვინმეს საწყენად, ალბათ, თვითონაც ესე არიან და ჩემი წიგნის ყიდვას ურჩევნიათ, ცოტა დაამატონ და ჯოისი იყოდონ ან სხვა ვინმე.
ისე კი ძალიან დიდ პატივს ვცემ იმ ხალხს, ვისაც შეუძლია წერა და უყვარს ეს საქმე. რომანების მწერალ ხალხს ხომ მართლა ძალიან დიდ პატივს ვცემ. ეს ჩემთვის ჯერ-ჯერობით მიუწვდომელი რამეა.

მიხო მოსულიშვილი